Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları: Ne zaman masum, ne zaman tehlikeli?
‘’Üst solunum yolu enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden iyileşir; ancak bazı belirtiler ciddi hastalıkların habercisi olabilir.’’
Üst solunum yolu enfeksiyonları; burun, sinüsler, boğaz ve gırtlağı tutan ve toplumda en sık görülen enfeksiyon hastalıkları arasındadır. En yaygın formları soğuk algınlığı (nezle) ve grip (influenza) olup, özellikle sonbahar ve kış aylarında daha sık görülür.
Bu hastalıkların çok büyük bir kısmı hafif seyirli olup 7-10 gün içerisinde kendiliğinden iyileşmektedir. Ancak bazı uyarıcı belirtiler, hastalığın ağırlaşmaya başladığını ve daha ciddi tablolara (orta kulak iltihabı, sinüzit, zatürre, bademcik absesi) ilerleyebileceğini düşündürür. Hemen hemen tüm yaş gruplarını etkilemekle birlikte; çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olan hastalar risk altındadır.
En sık görülen belirtiler; burun akıntısı ve tıkanıklığı, hapşırma, koku duyusunda azalma, yüz bölgesinde ağrı veya dolgunluk hissi, boğaz ağrısı, boğazda yanma-batma hissi, öksürük ve ses kısıklığıdır. Gripte (influenza) ise yüksek ateş, halsizlik ve kas ağrıları ön plandadır.
Hastalığın seyrinde genellikle belirtiler başladıktan 3-4 gün sonra iyileşme başlar ve çoğu vakada bir hafta ile on gün içinde kendiliğinden sonlanır. Tedavide çoğu zaman istirahat, bol sıvı tüketimi, ateş düşürücü ve ağrı kesiciler ile gerektiğinde kısa süreli burun spreyleri gibi şikayetleri azaltmaya yönelik destekleyici tedaviler yeterli olmaktadır.
Geçmeyen/Uzamış Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu
Çoğu üst solunum yolu enfeksiyonu kendiliğinden iyileşse de, bazı durumlarda hastalık uzayabilir ve daha ciddi enfeksiyonlara zemin hazırlayabilir. Şikayetlerin bir hafta veya on günü aşması durumunda ikincil bakteriyel enfeksiyonlar (virüslerin ardından bakterilerin tabloya eklenmesi) sürece eklenebilir; kulak, sinüs ve alt solunum yollarında komplikasyonlar gelişebilir. Bu durumlarda tedavi yaklaşımının yeniden değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle aşağıda belirtilen durumlarda doktora başvurmak önem arz etmektedir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalıyız?
- Bir haftadan uzun süren şikayetlerde,
- ‘’Çifte hastalanma’’ dediğimiz, kısmi iyileşmenin ardından yeniden kötüleşme olursa (özellikle 5.gün sonrası),
- Üç günden uzun süren veya düşmeyen ateş varsa,
- Özellikle tek taraflı şiddetli yüz veya baş ağrısı ile koyu renkli burun akıntısı varsa,
- Kulak ağrısı veya kulakta tıkanıklık gelişmişse,
- Şiddetli boğaz ağrısı, boyunda şişlik ve yutma güçlüğü ortaya çıkmışsa,
- Nefes darlığı varsa,
- Kronik hastalığı olan veya bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde
Korunmak İçin Nelere Dikkat Etmeliyiz?
- Kalabalık ve kapalı alanları düzenli havalandırmak
- Kalabalık ortamlarda maske kullanmak
- Hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak
- Elleri sabunla yıkamak
- Yeterli uyku ve dengeli beslenmeye özen göstermek
- Hava koşullarına uygun giyinmek
- Özellikle yaşlı, kronik hastalık gibi risk gruplarında grip aşılarını ihmal etmemek
Antibiyotik Direncine Dikkat
Hastalık virüs kaynaklı olduğundan, özellikle başlangıç döneminde antibiyotik kullanımı fayda sağlamaz; gereksiz antibiyotik kullanımı antibiyotik direncini arttırır. Antibiyotikler virüsleri öldürmez; ateşi düşürmez, ağrıyı kesmez. Bu ilaçlar yalnızca gerekli durumlarda, bakteriyel enfeksiyonlarda kullanılmalıdır. Gereksiz antibiyotik kullanımı vücut için faydalı olan bakterileri de yok ederek bağırsak florasını bozar ve antibiyotik direncinin gelişmesine yol açar.
Sonuç olarak, üst solunum yolu enfeksiyonlarının çoğu masumdur; ancak uzayan, şiddetlenen veya genel durumu bozan belirtiler mutlaka ciddiye alınmalı ve gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
Prof.Dr.Abdülkadir İMRE
Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanı